اسلام و روانشناسی رشد

تقسيم بندي بيست و يك سال اول زندگي:
هفت سال اول:
پيامبر (ص) : سيد و آقا
عناوين امام صادق (ع) : سال بازي
امام علي (ع) : ريحان و گل خوش بو
دوره سيادت و سروري: بازي كردن و مانند گلي خوش بوي بودن از ويژگي هاي بارز يان دوره است كه در رشد و تربيت نيز از اهميت اساسي بر خوردار است. لغت سيد به معناي آقا، بزرگتر و سرور است كه مي تواند اشاره به اين باشد كه كودك در هفت سال اول بايد به اندازه كافي از نظر شخصيتي مورد احترام قرار گيرد و مركز توجه اعضاي خانواده باشد. از كودك به ريحان تعبير شده است كه اين تعبير هم حاكي از اهميت دادن به كودك است، زيرا ريحان در عين لطافت و ظرافت و خوشبويي، نياز به مواظبت و مراقبت شديد دارد تا تازگي و طراوت خود را همچنان حفظ كند. ريحان به معناي رحمت نيز آمدته است و به اين معنا هم، لزوم توجه، عنايت و التفات خانواده به كودك مشهود است. بازي از ويژگي هاي اين دوره محسوب شده است. در اين هفت سال، دنياي كودك، بازي است و بازي همه زندگي اوست. كودك را رد اين هفت سال كاملا آزاد بگذاريد كه بازي كند تا از نظر جسمي و رواني رشد لازم را داشته باشد. پس هفت سال اول كودك محور است و پدر و مادر بايد تا حد امكان مطابق خواسته ها و نيازهاي طبيعي كودك خود رفتار كنند.
هفت سال دوم:
پيامبر (ص): اطاعت و فرمان برداري
عناوين امام صادق (ع): خواندن و نوشتن
امام علي (ع): خدمتگذار و مطيع
دوره اطاعت و فرمان برداري: اطاعت، حرف شنوي و همچنين تعليم و تاديب از ويژگي هاي اين دوره بيان شده بود. كودك در اين دوره مطيع پدر و مادر مي شود و خود را بيشتر در اختيار آنان قرار مي دهد. روحيه اطاعت پيدا مي كند. به همين دليل، در اين دوره بهترين فرصت، هم براي تعليم(آموزش) و هم براي تاديب (آموزش مستقيم ارزشها و پرهيز دادن از ضد ارزشها) فراهم مي آيد. كودك در اين دوره نه حالت بازيگوشي دوره اول را دارد و نه مشكلات دوره سوم را كه دوره بلوغ و نوجواني است. بنا براين پدر و مادر محور تعليم و تربيتند و كودك با خصوصيات رواني و تربيتي كه داراست آمادگي كافي براي تعليم و تربيت پذيري مستقيم دارد.
هفت سال سوم:
پيامبر (ص): وزير و مشاور
عناوين امام صادق (ع): حلال و حرام
امام علي (ع): دشمن يا دوست
دوره مشورت و هم رأيي: در هفت سال سوم، وزير بودن، همرأيي و همراهي با پدر و مادر، يادگيري حلال و حرام و دشمني يا دوستي با پدر و مادر از خصوصيات كودك ذكر شده است. لغت وزير مي تواند به دو معنا به كار رود: يكي با توجه به ريشه آن (وزر) حمل كننده بار سنگين و ديگر مشاور و معاون و دستيار و اين هر دو معنا مي تواند در اين دوره مصداق داشته باشد؛ زيرا جوان در اين دوره بايد بار گران مشكلات دوران بلوغ و تكليف و مسئوليت بي واسطه بسياري از كارهاي خود را بر دوش بكشد و بر خلاف دوره قبل كه فرمانبردار بود، به عنوان مشاور، معاون و دستيار، در تصميم گيري ها با اولياي خود همكاري داشته باشد. از جمله ويژگي هاي ديگري كه براي اين دوره ذكر شده است، آگاهي يافتن به حلال و حرام است؛ زيرا از اين دوره به بعد، هر كسي بنا به سنت الهي بايد مسئوليت كارهاي خويش را بپذيرد و براي اعمال او ثواب و جزا در نظر گرفته مي شود. خصوصيت ديگر اين دوره آن است كه جوان با پدر و مادر خويش يا از در دشمني در مي آيد يا از در دوستي. اگر پدر و مادر خصوصيت فرزند خود را در اين دوره بشناسند و مسئوليت و حق مشاورت و تصميم گيري به او بدهند، هم هم با پدر و مادر خود كاملا دوست و رفيق خواهد بود. اگر غير از اين با او رفتار كنند و بخواهند مانند دوره هاي قبل، همچنان بر او سلطه و حاكميت داشته باشند و مسئوليت و حق تصميم گيري لازم را به او ندهند، فرزندشان با آنها دشمن خواهد شد و محيط خانواده براي وي، آرام بخش و پر جاذبه نخواهد بود.
علاوه بر اين در اسلام سن چهل سالگي مورد توجه به خصوصي واقع شده است و خود مي تواند به عنوان مرحله اي مورد بررسي واقع شود. به آيه ۱۵ سوره احقاف توجه نماييد كه خداوند مي فرمايد: ما انسان را به احسان در حق پدر و مادر سفارش كرديم. مادر با رنج و زحمت بار حمل كشيد و باز با درد و مشقت وضع حمل نمود و سي ماه تمام مدت حمل و شير خواري بود. تا وقتي كه طفل به حد رشد رسيد آدمي چهل ساله گشت ،(اذا بلغ اشده و بلغ اربعين سنه، قال رب اوزعني ان اشكر نعمتك ...) آنگاه سزد كه عرض كند بار خدايا مرا بر نعمتي كه به من و پذر و مادر من عطا فرمودي شكر بياموز و به كار شايسته اي كه رضا و خشنودي تو در اوست موفق دار و فرزندان مرا صالح گردان. من به درگاه تو به دعا باز آمدم و از تسليمان فرمان تو شدم.